طرز تهیه اشکنه تهرانی اصیل و خوشمزه
آنچه در این مقاله میخوانید:
بانو جان، وقتی صحبت از تهرانِ قدیم میشود، ذهنِ خیلیها میرود سمتِ عمارتهای قجری و درشکههای ناصری؛ اما برای ما که نبضِ زندگی را در مطبخ جستوجو میکنیم، تهران یعنی عطرِ مستکنندهی «شنبلیله» که از پنجرههای چوبیِ محلههای عودلاجان و سنگلج بیرون میزد. اشکنه اصیل تهرانی، آن رفیقِ شفیق و بیادعای سفرههای پایتخت بود که در اوجِ سادگی، چنان جلال و جبروتی داشت که حتی اعیان و اشراف هم نمیتوانستند از ترید کردنِ نان سنگکِ داغ در آبِ پرلعابش بگذرند.
میدانی بانو جان، فرقِ بزرگِ اشکنه تهرانی با نسخههای دیگر، در آن «لعابِ جادویی» و عطرِ تند و تیزِ شنبلیلهاش است. در تهرانِ قدیم، بانوهای کدبانو معتقد بودند اشکنه نباید مثل سوپ، شل و آبکی باشد؛ بلکه باید مثل یک دیگچهی پر از گنج، غلیظ و کشسان باشد تا وقتی نان را در آن ترید میکنی، تمامِ جانِ غذا به خوردِ نان برود. اینجاست که هنرِ ترکیبِ آرد و پیازداغِ فراوان خودش را نشان میدهد.
بانو جان، اگر هنوز با اصول اولیه این غذا آشنا نیستی و هنوز تصمیم نگرفتی چه مدلی بپزی، پیشنهاد میکنم اول یک سر به مقاله جامع طرز تهیه اشکنه ساده و پایه بزنی تا فوتوفنهای بیسیک (با گوجه و سیبزمینی) را یاد بگیری و بعد بیایی اینجا تا با هم نسخه پرلعابِ پایتخت را حرفهایتر بپزیم.
"شاید برات جالب باشه بانو جان، اما علم شیمی هم پشتِ این قابلمهی خوشعطر نهفتهست! دلیل اینکه ما در سبک تهرانی روی تفت دادنِ آرد با پیاز تأکیدِ ویژهای داریم، ایجادِ 'واکنش میلارد' در پروتئینهای آرد و پیازِ همزمان است. این کار نه تنها رنگِ اشکنهی شما را از آن حالتِ بیروحی در میآورد و به قهوهایِ روشن و جذاب (کاراملی) متمایل میکند، بلکه باعث میشود زنجیرههای نشاسته در آرد کمی شکسته شوند و لعابی 'پایدار' ایجاد کنند. این یعنی حتی وقتی نان را ترید میکنید، آبِ اشکنه دو فاز نمیشود و آن بافتِ یکدست و مخملیاش را تا آخرین قاشق حفظ میکند"
پرسشهای متداول و عیبیابی
بانو جان، چرا اشکنهی تهرانی من بوی «سوختگی» یا «تلخی» میدهد؟
عزیزِ من، متهم ردیف اول این ماجرا، «شنبلیله» است! شنبلیله در سبک تهرانی خیلی حساس و لوس است. اگر حتی چند ثانیه بیش از حد در روغن بماند، قهر میکند و کل زحماتت را با طعم تلخ عوض میکند. یادت باشد به محض اینکه بویِ عطرش بلند شد، باید آب را اضافه کنی تا از سوختن نجات پیدا کند.
راز آن «لعابِ کشسان» که میگویی کجاست؟ چرا برای من مثل آبزیپو شده؟
فدایت شوم، راز اصلی در «آردِ الکشده» و صبوری در تفت دادن است. آرد نباید گلوله شود. اگر دیدی اشکنهات غلظتِ شاهانه ندارد، احتمالاً آرد را کم ریختهای یا زود آب ریختهای. یک ترفندِ آپکوکی به تو بگویم: اگر کار از کار گذشته بود، یک قاشق آرد را با کمی آب سرد مخلوط کن و مثل جادو به قابلمه اضافه کن تا غلیظ شود.
حتماً باید سیبزمینی را نگینی خرد کنیم؟
ببین عزیز جان، در طهران قدیم گاهی سیبزمینی را درسته میانداختند و آخر سر با گوشتکوب له میکردند تا لعابش دوبرابر شود. اما برای اینکه اشکنهات مجلسی و شیک باشد، نگینیِ یکدست زیباتر است. فقط حواست باشد نگینیها خیلی ریز نباشند که وا بروند و شکلشان را از دست بدهند.
بانو جان، تخممرغها را هم بزنم یا بگذارم درسته بماند؟
این دیگر بستگی به سلیقهی اهلِ خانه دارد! تهرانیهای قدیمی معمولاً تخممرغ را نمیزدند تا مثل مرواریدِ سفید وسطِ دریای زعفرانیِ اشکنه بدرخشد. اما اگر بچهها از بافتِ تخممرغ فراری هستند، میتوانید کمی هم بزنید تا بافتِ غذا غلیظتر و پروتئینیتر شود. انتخاب با قلبِ توست بانو جان!
چطور بفهمم اشکنهام «جا افتاده» و آمادهی ترید(یا تلیت/تیلیت/تریت) کردن است؟
وقتی دیدی یک لایهی نازک از روغنِ خوشرنگ و عطرآگین رویِ سطح قابلمه جمع شده و سیبزمینیها با یک فشارِ پشتِ قاشق به راحتی تسلیم میشوند، یعنی وقتِ آوردنِ نان سنگک است. اشکنه وقتی جا میافتد که آب و مواد با هم رفیق شده باشند، نه اینکه آبِ غذا یک طرف باشد و موادش طرفِ دیگر!
میتوانیم به جای شنبلیله از سبزی دیگری استفاده کنیم؟
راستش بانو جان، اگر شنبلیله را حذف کنی، دیگر به آن نمیگویند اشکنه تهرانی! شنبلیله شناسنامهی این غذاست. اما اگر خیلی در مضیقه بودی، مرزهی خشک میتواند یک جایگزینِ آبرومند باشد، هرچند که آن عطرِ مستکنندهی اصیل را به تو نمیدهد.
تجربه دستپخت
هنرجویان آپ کوک
نظرات، تصاویر و ترفندهایی که کاربران حین پخت این رسپی کشف کردند.
یک هنرجوی آپ کوک
بافت این رسپی فوقالعاده بود! من از مواد اولیه باکیفیت و تازه استفاده کردم و نتیجه کاملاً شبیه به قنادیها شد. ممنون از تیم آپ کوک.